Wszystkie miasta położone nad rzekami mogą pochwalić się dużą liczbą mostów i Kraków nie jest tu wyjątkiem. Znajduje się tam 12 mostów drogowych, 2 mosty dla pieszych i rowerzystów oraz 3 mosty kolejowe, które łączą różne części miasta. Każda z tych konstrukcji ma swoją historię i legendy, a niektóre były wielokrotnie przemianowywane, odnawiane i przebudowywane, pisze portal krakow-future.eu.
Na liście znanych mostów Krakowa znajduje się także Most Powstańców Śląskich, który łączy Śródmieście (ul. Starowiślna) z Podgórzem (ul. Na Zjeździe). Jest on bardziej znany Polakom jako Most Krakusa lub Trzeci Most. Ostateczna zmiana nazwy na Most Powstańców Śląskich nastąpiła pod koniec ubiegłego wieku, w czasach Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.
Pierwsze konstrukcje
Pierwsza próba budowy mostu przez Wisłę, łączącego Kraków z Podgórzem, miała miejsce w 1908 roku, a prace trwały pięć lat. Budową kierował znany wiedeński inżynier Edward Zitter, ponieważ w tamtym czasie Kraków należał do Monarchii Austro-Węgierskiej i specjalistę przysłano z centrum cesarstwa. Pierwszą wersję mostu ukończono w 1911 roku, ale zaledwie rok później, w wyniku niespodziewanego nagromadzenia kry lodowej, środkowa część stalowej konstrukcji o długości 52 metrów nie wytrzymała naporu lodu i runęła do rzeki. Konieczne było ponowne rozpoczęcie budowy, tym razem uwzględniając możliwe zagrożenia spowodowane żywiołami.
Krakowską firmę Zieleniewskiego, która początkowo odpowiadała za budowę, odsunięto od prac, a realizację projektu przekazano lwowskiej firmie Sosnowskiego i Zacharysiewicza. Część konstrukcji udało się wydobyć z rzeki, a resztę wykonano od nowa: był to model bryłowy z stalową powłoką i ortotropową płytą. Most umieszczono na czterech filarach – dwóch rzecznych i dwóch nadbrzeżnych. Jeśli pierwszy most nosił nazwę Królewskiego, to drugi nazwano Cesarskim. Jednak i ta nazwa się nie przyjęła: w 1918 roku zaczęto nazywać go Mostem Krakusa, ponieważ prowadził z Krakowa do Kopca Krakusa na Podgórzu.
Wyzwania początku XX wieku
Uroczyste otwarcie mostu odbyło się w styczniu 1913 roku, co faktycznie połączyło Kraków i Podgórze. Dla mieszkańców zbudowano nawet linię tramwajową nr 3, co prawdopodobnie przyczyniło się do nadania mostowi kolejnej nazwy – III Most. Był to pierwszy tramwaj, który przekroczył Wisłę. W 1917 roku trasę przedłużono aż do Rynku Podgórskiego. Most Krakusa przeszedł do historii, ponieważ to właśnie dzięki niemu w lipcu 1915 roku nastąpiło oficjalnie zjednoczenie Krakowa i Podgórza. Kraków podczas uroczystości reprezentował prezydent Juliusz Leo, a Podgórze – Franciszek Maryewski, który został ostatnim prezydentem Podgórza.
Druga ważna wzmianka o moście w historii Krakowa, związana z okresem II wojny światowej, jest tragiczna, ponieważ to właśnie przez Most Krakusa naziści przepędzali miejscowych Żydów z Kazimierza na drugą stronę rzeki, do utworzonego w Podgórzu getta. Wydarzenia ze stycznia 1945 roku miały położyć kres istnieniu konstrukcji, gdyż wycofujące się wojska niemieckie wysadziły go, podobnie jak inne przeprawy, aby utrudnić przeciwnikowi przedostanie się przez Wisłę. Jednak konstrukcja była kluczowa dla radzieckich wojsk, które posuwały się na zachód, dlatego już w tym samym roku most został szybko odbudowany.
Wybór ostatecznej nazwy
Przez kilka dekad most wiernie służył mieszkańcom miasta, jednak w 1971 roku stało się jasne, że wymaga on wymiany, ponieważ jego remont nie miałby sensu. Prace nad projektem powierzono doświadczonemu specjaliście Józefowi Schulzowi, który wówczas pracował w krakowskim przedsiębiorstwie „Mostostal”. Inżynier wywiązał się z zadania znakomicie, a do czasu ukończenia budowy mieszkańcy nadal korzystali ze starego mostu. Wiadomo, że w nocy z 18 na 19 marca 1971 roku przeprawę zamknięto na kilka godzin, rozebrano starą konstrukcję i szybko postawiono nową.
Było to możliwe, ponieważ specjaliści zdecydowali się wykorzystać oryginalne filary, wzniesione jeszcze w 1913 roku, gdyż były wystarczająco mocne i stabilne. Ruch został wznowiony już następnego dnia, 20 marca. Nowy most wymagał także nowej nazwy, a ponieważ jego otwarcie zbiegło się z 50. rocznicą wybuchu III Powstania Śląskiego, organizacja ZBOWiD zaproponowała nazwać most na cześć powstańców śląskich.
Krótko o III Powstaniu Śląskim
To wydarzenie miało ogromne znaczenie dla całej Polski, dlatego mieszkańcy Krakowa uznali, że upamiętnienie bohaterów było słuszną decyzją. W historii Polski miały miejsce trzy Powstania Śląskie. Wszystkie one miały na celu przyłączenie Górnego Śląska, zamieszkanego przez Niemców i Polaków, do Polski. Ostatnie powstanie wybuchło w 1921 roku i w przeciwieństwie do dwóch poprzednich było starannie zaplanowane i przygotowane. Dowodził nim Wojciech Korfanty, a przygotowania prowadzono we współpracy z generałami polskich okręgów wojskowych: Kazimierzem Raszewskim z Poznania oraz Stanisławem Szeptyckim z Krakowa. Bezpośrednim impulsem do wybuchu powstania były fałszywe doniesienia prasowe, które sugerowały, że europejscy dyplomaci podjęli decyzję o przyznaniu Niemcom większej części Górnego Śląska.
Wojska polskie natychmiast zajęły wszystkie sporne terytoria, ale wkrótce niemieckie ochotnicze jednostki pod dowództwem generała Karla Höfera przełamały opór powstańców i wyparły ich z zajmowanych pozycji. Następnie pod Annabergiem doszło do cieżkiej bitwy pomiędzy Niemcami i Polakami. Konfrontacja trwała ponad dwa miesiące. Polacy stracili ponad 800 żołnierzy i oficerów, rannych zostało także wielu cywilów, oficjalnie odnotowano około 600 ofiar. Walki zakończyły się utworzeniem strefy zdemilitaryzowanej, a w lipcu, po interwencji Brytyjczyków i Francuzów, obie strony wycofały swoje wojska z Górnego Śląska. Ostatecznym wynikiem powstań było to, że w 1922 roku jedna trzecia ziem, o które toczyła się walka, znalazła się w granicach Polski.
Współczesny Most Powstańców Śląskich
O bohaterach Powstania Śląskiego przypomina tablica pamiątkowa, umieszczona na cześć otwarcia mostu. Nowa stalowa konstrukcja ma 148 metrów długości i 19 metrów szerokości, jezdnia składa się z dwóch pasów ruchu dla samochodów, a pośrodku znajdują się wydzielone torowiska tramwajowe. Choć most pozostawiono na oryginalnych filarach, jego wygląd nie odtwarza poprzedniej konstrukcji, przez co architektonicznej wartości pierwotnego mostu nie udało się zachować. Nie było to również możliwe później, ponieważ pozostałości starego mostu zostały zezłomowane. Mimo to Most Powstańców Śląskich pozostaje symbolem Krakowa i co roku odwiedza go wielu turystów.
