{"id":9768,"date":"2025-02-07T19:54:57","date_gmt":"2025-02-07T18:54:57","guid":{"rendered":"https:\/\/krakow-future.eu\/?p=9768"},"modified":"2025-02-21T00:47:08","modified_gmt":"2025-02-20T23:47:08","slug":"typografia-kaspra-straube-pierwsza-drukarnia-w-polsce","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/krakow-future.eu\/pl\/eternal-9768-typografia-kaspra-straube-pierwsza-drukarnia-w-polsce","title":{"rendered":"Typografia Kaspra Straube – pierwsza drukarnia w Polsce\u00a0"},"content":{"rendered":"\n

Po wynalezieniu ruchomej czcionki przez Johannesa Gutenberga w Europie zacz\u0119\u0142y powstawa\u0107 prywatne i pa\u0144stwowe drukarnie. Polska by\u0142a si\u00f3dmym krajem, do kt\u00f3rego przybyli niemieccy drukarze, szukaj\u0105c miejsca dla swoich wydawnictw. Pocz\u0105tkowo pierwsze warsztaty dzia\u0142a\u0142y tylko przez kilka lat, poniewa\u017c popyt na ksi\u0105\u017cki nie by\u0142 du\u017cy, a nak\u0142ady niewielkie. Stopniowo jednak bran\u017ca si\u0119 rozwija\u0142a \u2013 pierwszym drukarzem, kt\u00f3ry zacz\u0105\u0142 wydawa\u0107 ksi\u0105\u017cki w j\u0119zyku polskim<\/a>, by\u0142 mieszkaniec Krakowa, pochodz\u0105cy z Bawarii Florian Ungler. Natomiast pierwsz\u0105 drukarni\u0119 w Polsce za\u0142o\u017cy\u0142 nieco wcze\u015bniej inny Bawarczyk, Kasper Straube, kt\u00f3rego debiutancka publikacja ukaza\u0142a si\u0119 w Krakowie w 1473 roku, podaje portal krakow-future.eu<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Odkrycie, kt\u00f3re da\u0142o pocz\u0105tek badaniom naukowym<\/h2>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

\u00a0<\/p>\n\n\n\n

Badania nad pierwsz\u0105 drukarni\u0105 w Polsce rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 po ciekawym odkryciu w 1844 roku. Podczas remontu budynku akademickiego Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego w Krakowie przypadkowo znaleziono p\u00f3\u017ano\u015bredniowieczny drukowany kalendarz na rok 1474, zwany \u201eAlmanach Cracoviense\u201d. By\u0142 to rodzaj kalendarza medycznego, zawieraj\u0105cy porady dotycz\u0105ce leczenia ludzi w oparciu o obserwacje ruchu planet i gwiazd.<\/p>\n\n\n\n

Sumienne zalecenia, aby w przypadku pacjent\u00f3w w podesz\u0142ym wieku puszcza\u0107 krew w sobot\u0119 po Dniu Wszystkich \u015awi\u0119tych, a w przypadku pacjent\u00f3w m\u0142odych \u2013 po Dniu \u015bw. Marcina, nie zainteresowa\u0142a naukowc\u00f3w, ale publikacja wzbudzi\u0142a w\u015br\u00f3d nich spore zainteresowanie. Kalendarz zosta\u0142 bowiem wydrukowany metod\u0105 ruchomej czcionki, wynalezion\u0105 przez Gutenberga zaledwie 20 lat wcze\u015bniej. Oznacza\u0142o to, \u017ce w 1474 roku w Krakowie dzia\u0142a\u0142a ju\u017c drukarnia, i to z du\u017cymi nak\u0142adami, poniewa\u017c takie poradniki kupowali zar\u00f3wno cyrulicy, jak i zamo\u017cni krakowianie. Wszelkie przypuszczenia naukowc\u00f3w si\u0119 potwierdzi\u0142y.<\/p>\n\n\n\n

Co wiadomo o Kasprze Straube?<\/h2>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Poniewa\u017c nie by\u0142 rodowitym krakowianinem, badaczom uda\u0142o si\u0119 odnale\u017a\u0107 niewiele informacji o jego \u017cyciu. Wiadomo, \u017ce przyby\u0142 do Krakowa ze swoim warsztatem z Bawarii co najmniej w 1473 roku. Jego drukarnia dzia\u0142a\u0142a od 1473 do 1477 roku. Pan Straube u\u017cywa\u0142 czcionek z wydawnictwa G\u00fcnthera Zainera w Augsburgu, gdzie prawdopodobnie prowadzi\u0142 dzia\u0142alno\u015b\u0107. Czcionki m\u00f3g\u0142 zakupi\u0107 lub otrzyma\u0107 w prezencie za sumienn\u0105 prac\u0119. By\u0142 pierwszym drukarzem w kraju, kt\u00f3ry wyda\u0142 drukowane dzie\u0142o. Kasper uzna\u0142, \u017ce najwi\u0119kszym zainteresowaniem b\u0119dzie cieszy\u0142 si\u0119 kalendarz z poradami medycznymi, i nie pomyli\u0142 si\u0119. W tamtych czasach takie publikacje by\u0142y \u017ar\u00f3d\u0142em cennej wiedzy, kt\u00f3r\u0105 specjali\u015bci przekazywali z pokolenia na pokolenie i nie spieszyli si\u0119, by si\u0119 ni\u0105 dzieli\u0107. \u0141aci\u0144ski almanach wydany przez Straubego wszed\u0142 do historii Polski jako \u201eCalendarium Cracoviense\u201d (Kalendarz krakowski). <\/p>\n\n\n\n

Mistrz zas\u0142yn\u0105\u0142 nie tylko znajomo\u015bci\u0105 nowoczesnych na owe czasy technologii druku, ale tak\u017ce awanturnicz\u0105 natur\u0105. Zachowa\u0142y si\u0119 informacje, \u017ce w 1476 roku s\u0105d biskupi zobowi\u0105za\u0142 pana Kaspra do p\u0142acenia aliment\u00f3w pani Marcie z Czarnej Wsi (obecny teren Parku Jordana). Rok p\u00f3\u017aniej drukarz popad\u0142 w konflikt z cyrulikiem Jakubem z Krakowa, kt\u00f3ry zosta\u0142 odnotowany w ksi\u0119gach burmistrza. Mo\u017cliwe, \u017ce cyrulik, kt\u00f3ry w tamtym czasie pe\u0142ni\u0142 w Krakowie tak\u017ce funkcj\u0119 fryzjera i lekarza, wyrazi\u0142 swoje oburzenie faktem, \u017ce drukarz ujawnia sekrety dochodowego rzemios\u0142a.<\/p>\n\n\n\n

Straube realizowa\u0142 r\u00f3wnie\u017c zam\u00f3wienia od ko\u015bcio\u0142a Bernardyn\u00f3w i u\u017cywa\u0142 a\u017c 22 rodzaj\u00f3w papieru. W mie\u015bcie nazywano go \u201edrukarzem Turrecrematas\u201d. Analizuj\u0105c dzia\u0142alno\u015b\u0107 pana Straubego, badacze doszli do wniosku, \u017ce drukarz popad\u0142 w powa\u017cne problemy finansowe, poniewa\u017c w ostatnich latach pracy u\u017cywa\u0142 r\u00f3\u017cnych rodzaj\u00f3w papieru. Najprawdopodobniej uzna\u0142 wi\u0119c, \u017ce drukarskie rzemios\u0142o nie jest dochodowe i w 1477 roku niespodziewanie postanowi\u0142 wr\u00f3ci\u0107 do Niemiec, gdzie osiedli\u0142 si\u0119 w Dre\u017anie.<\/p>\n\n\n\n

Cenne dary od Kaspra Straube<\/h2>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Opr\u00f3cz kalendarza pierwszy drukarz Polski pozostawi\u0142 Krakowowi tak\u017ce drukowane ksi\u0105\u017cki. Rok po wydaniu \u201eCalendarium Cracoviense\u201d Straube opublikowa\u0142 pierwsz\u0105 drukowan\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 w j\u0119zyku \u0142aci\u0144skim, \u201eExplanatio in Psalterium\u201d. P\u00f3\u017aniej wyda\u0142 m.in. \u201eOpus restitutionum\u201d Francesca de Platei, gdzie umie\u015bci\u0142 swoje logo, \u201eExplanatio in Psalterium\u201d hiszpa\u0144skiego kardyna\u0142a Juana de Torquemady oraz \u201eOpuscula\u201d. Pan Straube nie m\u00f3g\u0142 liczy\u0107 na du\u017cy popyt na tego typu publikacje, poniewa\u017c w tamtych czasach czyta\u0107 po \u0142acinie potrafili jedynie zamo\u017cni i wykszta\u0142ceni ludzie. Warto przypomnie\u0107, \u017ce przed wynalazkiem Gutenberga ksi\u0105\u017cki by\u0142y r\u0119cznie przepisywane w skryptoriach, co by\u0142o drogie i czasoch\u0142onne. W Polsce pierwsze r\u0119kopi\u015bmienne ksi\u0119gi powstawa\u0142y ju\u017c w XI-XII wieku, m.in. w klasztorach krakowskich.<\/p>\n\n\n\n

Taki dar Straube dla miasta by\u0142 bardzo cenny, poniewa\u017c drukowanie ksi\u0105\u017cek po \u0142acinie da\u0142o impuls do powstania nak\u0142ad\u00f3w w j\u0119zyku polskim. Taka publikacja ukaza\u0142a si\u0119 w Krakowie w 1508 roku \u2013 by\u0142a to \u201eHistoryja um\u0119czenia Pana naszego Jezusa Chrystusa\u201d, przygotowana przez innego bawarskiego drukarza osiad\u0142ego w Krakowie, Floriana Unglera. By\u0142a to pierwsza ksi\u0105\u017cka w j\u0119zyku polskim wydana w Polsce. W 1513 roku ukaza\u0142a si\u0119 druga \u2013 \u201eRaj duszny\u201d, czyli przerobiony popularny modlitewnik autorstwa Bernata z Lubina. W pierwszej po\u0142owie XVI wieku g\u0142\u00f3wnym o\u015brodkiem nauki i dzia\u0142alno\u015bci wydawniczej sta\u0142 si\u0119 Uniwersytet Jagiello\u0144ski w Krakowie. Chocia\u017c ksi\u0105\u017cki w j\u0119zyku polskim zacz\u0119\u0142y si\u0119 pojawia\u0107 tak\u017ce w innych europejskich drukarniach, badacz Tadeusz Ulewicz zauwa\u017cy\u0142, \u017ce w epoce inkunabu\u0142\u00f3w w ca\u0142ej Europie ukaza\u0142o si\u0119 ponad 150 drukowanych publikacji w j\u0119zyku polskim. Ale to ju\u017c temat na zupe\u0142nie inne badania.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Po wynalezieniu ruchomej czcionki przez Johannesa Gutenberga w Europie zacz\u0119\u0142y powstawa\u0107 prywatne i pa\u0144stwowe drukarnie. Polska by\u0142a si\u00f3dmym krajem, do kt\u00f3rego przybyli niemieccy drukarze, szukaj\u0105c miejsca dla swoich wydawnictw. Pocz\u0105tkowo pierwsze warsztaty dzia\u0142a\u0142y tylko przez kilka lat, poniewa\u017c popyt na ksi\u0105\u017cki nie by\u0142 du\u017cy, a nak\u0142ady niewielkie. Stopniowo jednak bran\u017ca si\u0119 rozwija\u0142a \u2013 pierwszym drukarzem, […]<\/p>\n","protected":false},"author":315,"featured_media":9550,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1116],"tags":[4659,4497,4660,4663,4656,4661,4664,4662,4668,4667,4657,4666,4665,4649,4658],"moimportance":[30,33],"motype":[1122],"moformat":[3225],"class_list":{"0":"post-9768","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-innowacje","8":"tag-almanach-cracoviense","9":"tag-calendarium-cracoviense","10":"tag-drukarstwo-w-polsce","11":"tag-drukowane-inkunabuly","12":"tag-florian-ungler-3","13":"tag-historia-druku","14":"tag-historia-polskiej-typografii","15":"tag-kasper-straube","16":"tag-krakowskie-drukarnie","17":"tag-ksiazki-lacinskie","18":"tag-pierwsza-drukarnia-w-polsce","19":"tag-pierwsza-ksiazka-drukowana","20":"tag-rozwoj-druku-w-polsce","21":"tag-sredniowieczny-krakow","22":"tag-uniwersytet-jagiellonski","23":"moimportance-golovna-novyna","24":"moimportance-retranslyacziya-v-agregatory","25":"motype-eternal","26":"moformat-3225"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/krakow-future.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9768","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/krakow-future.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/krakow-future.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/krakow-future.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/315"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/krakow-future.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=9768"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/krakow-future.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9768\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9778,"href":"https:\/\/krakow-future.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9768\/revisions\/9778"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/krakow-future.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/9550"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/krakow-future.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=9768"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/krakow-future.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=9768"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/krakow-future.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=9768"},{"taxonomy":"moimportance","embeddable":true,"href":"https:\/\/krakow-future.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/moimportance?post=9768"},{"taxonomy":"motype","embeddable":true,"href":"https:\/\/krakow-future.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/motype?post=9768"},{"taxonomy":"moformat","embeddable":true,"href":"https:\/\/krakow-future.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/moformat?post=9768"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}