{"id":3916,"date":"2023-09-04T17:47:42","date_gmt":"2023-09-04T15:47:42","guid":{"rendered":"https:\/\/krakow-future.eu\/?p=3916"},"modified":"2023-09-04T17:48:10","modified_gmt":"2023-09-04T15:48:10","slug":"od-lamp-gazowych-do-elektrycznych-historia-oswietlenia-w-krakowie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/krakow-future.eu\/pl\/eternal-od-lamp-gazowych-do-elektrycznych-historia-oswietlenia-w-krakowie","title":{"rendered":"Od lamp gazowych do elektrycznych: historia o\u015bwietlenia w Krakowie"},"content":{"rendered":"\n

Trudno sobie wyobrazi\u0107, \u017ce kilka wiek\u00f3w temu ulice du\u017cych miast w nocy by\u0142y ca\u0142kowicie pogr\u0105\u017cone w ciemno\u015bci. W Krakowie sta\u0142e o\u015bwietlenie uliczne pojawi\u0142o si\u0119 dopiero w XIX wieku, kiedy gdy zacz\u0119to stosowa\u0107 najpierw lampy naftowe, a p\u00f3\u017aniej gazowe \u2013 pisze portal krakow-future.eu<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Jak przebiega\u0142 proces zak\u0142adania o\u015bwietlenia w Krakowie i ciekawostki z historii miasta \u2013 przeczytajcie w poni\u017cszym materiale.<\/p>\n\n\n\n

Pierwsze latarnie na ulicach Krakowa<\/h2>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Potrzeba o\u015bwietlenia ulicznego istnia\u0142a od zawsze, jednak post\u0119p technologiczny i mo\u017cliwo\u015bci miasta nie pozwala\u0142y na to. Oczywi\u015bcie w niekt\u00f3rych miejscach mo\u017cna by\u0142o zobaczy\u0107 pochodnie, czyli tzw. \u201elatarnie umar\u0142ych\u201d \u2013 pojawia\u0142y si\u0119 one w pobli\u017cu dom\u00f3w, w kt\u00f3rych kto\u015b zmar\u0142 oraz w pobli\u017cu cmentarzy. Wierzono, \u017ce trzeba je zapala\u0107, aby odstraszy\u0107 si\u0142y ciemno\u015bci przed \u017cywymi. Kiedy\u015b takie latarnie by\u0142y do\u015b\u0107 powszechne we Francji. We wsp\u00f3\u0142czesnym Krakowie nadal mo\u017cna je zobaczy\u0107 chocia\u017cby odwiedzaj\u0105c ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Miko\u0142aja.<\/p>\n\n\n\n

Jednak latarnie umar\u0142ych nie by\u0142y cz\u0119\u015bci\u0105 systemu o\u015bwietlenia – by\u0142y to rzadkie zjawiska, kt\u00f3re nie zapewnia\u0142y dost\u0119pno\u015bci miast w ciemno\u015bci. Pewnym rozwi\u0105zaniem problemu sta\u0142o si\u0119 wprowadzenie lamp naftowych, kt\u00f3re po raz pierwszy pojawi\u0142y si\u0119 w Krakowie na pocz\u0105tku XIX wieku. Lampy te mia\u0142y jednak szereg wad \u2013 dawa\u0142y bardzo s\u0142abe \u015bwiat\u0142o, wymaga\u0142y sta\u0142ej uwagi i dzia\u0142a\u0142y bardzo kr\u00f3tko.<\/p>\n\n\n\n

Latarnie naftowe wygl\u0105da\u0142y jak trzymetrowe drewniane s\u0142upy ze szklanymi kloszami na g\u00f3rze. Wewn\u0105trz umieszczano pojemno\u015b\u0107 z olejem, z kt\u00f3rego wystawa\u0142 knot, kt\u00f3ry zapalano. Aby latarnie pozostawa\u0142y w dobrym stanie (knot olejowy zaparowywa\u0142 szk\u0142o, co powodowa\u0142o szybkie przyciemnienie i uniemo\u017cliwia\u0142o rozprzestrzenianie si\u0119 \u015bwiat\u0142a) i ca\u0142y czas dzia\u0142a\u0142y, specjalistyczni ludzie, zwani latarnikami, mieli nimi si\u0119 opiekowa\u0107.<\/p>\n\n\n\n

O\u015bwietlenie gazowe w Krakowie<\/h2>\n\n\n\n

Lampy naftowe dzia\u0142a\u0142y przez kilka dziesi\u0119cioleci, zanim odesz\u0142y w zapomnienie. Faktem jest, \u017ce zast\u0105piono je o\u015bwietleniem gazowym. Sta\u0142o si\u0119 to w latach trzydziestych XIX wieku, kiedy profesor Karol More z Cesarsko-Kr\u00f3lewskiego Instytutu Technologicznego w Krakowie przedstawi\u0142 Radzie Miejskiej mo\u017cliwo\u015b\u0107 wykorzystania gazu koksowego do o\u015bwietlenia ulicznego. Uwa\u017ca si\u0119, \u017ce Krak\u00f3w by\u0142 pierwszym polskim miastem, kt\u00f3re zademonstrowa\u0142o o\u015bwietlenie gazowe.<\/p>\n\n\n\n

Na tym jednak sprawa zatrzyma\u0142a si\u0119 na prawie \u0107wier\u0107 wieku. Krak\u00f3w potrzebowa\u0142 w\u0142asnej gazowni miejskiej, a w\u0142adze kilkadziesi\u0105t lat p\u00f3\u017aniej wmurowali kamie\u0144 w\u0119gielny w miejscu jej budowy. Do ko\u0144ca 1857 roku prace przy urz\u0105dzeniu gazowni zosta\u0142y zako\u0144czone, a ulice miasta roz\u015bwietlone latarniami gazowymi.<\/p>\n\n\n\n

Cho\u0107 gaz sta\u0142 si\u0119 innowacyjnym sposobem o\u015bwietlania ulic Krakowa, nie by\u0142 to idealny spos\u00f3b na rozwi\u0105zanie problemu ciemno\u015bci. Gazownia by\u0142a pod opiek\u0105 niemieckiej firmy, kt\u00f3ra j\u0105 zbudowa\u0142a, ale nie by\u0142a zainteresowana jej rozwojem, a jedynie zyskiem. Nie maj\u0105c w Krakowie konkurencji, niemieckie w\u0142adze nie inwestowa\u0142y w modernizacj\u0119 i aktualizacj\u0119 technologii, poniewa\u017c wiedzia\u0142y, \u017ce gaz i tak b\u0119d\u0105 kupowa\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Ceny gazu by\u0142y wysokie, a sam gaz bardzo niskiej jako\u015bci. Dlatego tworzy\u0142 on s\u0142abe i migocz\u0105ce \u015bwiat\u0142o. Poza tym cz\u0119sto zdarza\u0142y si\u0119 przerwy w dostawie gazu, wi\u0119c pomimo istnienia o\u015bwietlenia, na ulicach panowa\u0142a ciemno\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Wszystkie te czynniki wp\u0142yn\u0119\u0142y na to, \u017ce ostatecznie Rada Miejska zdecydowa\u0142a si\u0119 odkupi\u0107 gazowni\u0119 od Niemc\u00f3w. Jednak firma zaproponowa\u0142a zbyt wysok\u0105 cen\u0119, przez co trzeba by\u0142o p\u00f3j\u015b\u0107 inn\u0105 drog\u0105 \u2013 wypowiedzie\u0107 umow\u0119 na dostaw\u0119 gazu do o\u015bwietlenia ulicznego. Z biegiem czasu, obserwuj\u0105c ponoszone straty, niemieccy w\u0142a\u015bciciele zgodzili si\u0119 sprzeda\u0107 j\u0105 za znacznie ni\u017csz\u0105 cen\u0119. Tym samym od 1886 roku gazownia sta\u0142a si\u0119 w\u0142asno\u015bci\u0105 Urz\u0119du Miasta Krakowa i przekszta\u0142ci\u0142a si\u0119 w zak\u0142ad komunalny.<\/p>\n\n\n\n

O\u015bwietlenie elektryczne na ulicach Krakowa<\/h2>\n\n\n\n

Ju\u017c pod koniec XIX wieku o\u015bwietlenie gazowe sta\u0142o si\u0119 przestarza\u0142e i zosta\u0142o zast\u0105pione o\u015bwietleniem elektrycznym. Pocz\u0105tkowo pojawi\u0142o si\u0119 ono nie w samym Krakowie, ale niedaleko, we wsi Podg\u00f3rze, gdzie powsta\u0142a pierwsza elektrownia.<\/p>\n\n\n\n

W 1912 roku miasto ca\u0142kowicie zrezygnowa\u0142o z o\u015bwietlenia gazowego. W 1936 roku w Krakowie o\u015bwietlone najwa\u017cniejsze zabytki miasta \u2013 Wawel, Bram\u0119 Floria\u0144sk\u0105, Ratusz i inne, co da\u0142o pocz\u0105tek nowoczesnemu systemowi o\u015bwietlenia. Dalszy jego rozw\u00f3j przerwa\u0142a II wojna \u015bwiatowa, a plany dotycz\u0105ce nowych innowacji o\u015bwietleniowych w Krakowie by\u0142y kontynuowane dopiero w latach 70. XX wieku.<\/p>\n\n\n\n

Nowa koncepcja o\u015bwietlenia w Krakowie powsta\u0142a dopiero po obaleniu re\u017cimu komunistycznego. W\u0142adza radziecka korzysta\u0142a z tego, co by\u0142o pod r\u0119k\u0105 i nie inwestowa\u0142a zbyt wiele w popraw\u0119 jako\u015bci o\u015bwietlenia w mie\u015bcie, skupiaj\u0105c si\u0119 raczej na propagowaniu idei komunistycznych. Poza tym istniej\u0105cy system o\u015bwietlenia elektrycznego by\u0142 do\u015b\u0107 skuteczny \u2013 krakowianie zawdzi\u0119czali to profesorowi Wiktorowi Zinowi, kt\u00f3ry wyk\u0142ada\u0142 na Politechnice Krakowskiej. Naukowiec-in\u017cynier opracowa\u0142 tak wspania\u0142y projekt, \u017ce o\u015bwietlenie dzia\u0142a\u0142o bez zmian przez kilka dziesi\u0119cioleci, zapewniaj\u0105c mieszka\u0144com komfort i wygod\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Obecnie stare \u017ar\u00f3d\u0142a o\u015bwietlenia mo\u017cna zobaczy\u0107 w niekt\u00f3rych muzeach w Krakowie, a tak\u017ce w ko\u015bcio\u0142ach.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Trudno sobie wyobrazi\u0107, \u017ce kilka wiek\u00f3w temu ulice du\u017cych miast w nocy by\u0142y ca\u0142kowicie pogr\u0105\u017cone w ciemno\u015bci. W Krakowie sta\u0142e o\u015bwietlenie uliczne pojawi\u0142o si\u0119 dopiero w XIX wieku, kiedy gdy zacz\u0119to stosowa\u0107 najpierw lampy naftowe, a p\u00f3\u017aniej gazowe \u2013 pisze portal krakow-future.eu. Jak przebiega\u0142 proces zak\u0142adania o\u015bwietlenia w Krakowie i ciekawostki z historii miasta \u2013 […]<\/p>\n","protected":false},"author":315,"featured_media":3848,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1116],"tags":[2486,2491,3273,2484,2488,3277,3274,3279,3278,3276,3275],"moimportance":[30,33],"motype":[1122],"moformat":[3225],"class_list":{"0":"post-3916","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-innowacje","8":"tag-ciekawostki-o-krakowie","9":"tag-co-zobaczyc-w-krakowie","10":"tag-historia-oswietlenia-w-krakowie","11":"tag-historie-krakowa","12":"tag-historie-starego-miasta","13":"tag-lampy-naftowe","14":"tag-od-lamp-gazowych-do-elektrycznych","15":"tag-oswietlenie-elektryczne","16":"tag-oswietlenie-elektryczne-na-ulicach-krakowa","17":"tag-oswietlenie-gazowe-w-krakowie","18":"tag-pierwsze-latarnie-na-ulicach-krakowa","19":"moimportance-golovna-novyna","20":"moimportance-retranslyacziya-v-agregatory","21":"motype-eternal","22":"moformat-3225"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/krakow-future.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3916","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/krakow-future.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/krakow-future.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/krakow-future.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/315"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/krakow-future.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3916"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/krakow-future.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3916\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3920,"href":"https:\/\/krakow-future.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3916\/revisions\/3920"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/krakow-future.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3848"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/krakow-future.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3916"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/krakow-future.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3916"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/krakow-future.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3916"},{"taxonomy":"moimportance","embeddable":true,"href":"https:\/\/krakow-future.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/moimportance?post=3916"},{"taxonomy":"motype","embeddable":true,"href":"https:\/\/krakow-future.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/motype?post=3916"},{"taxonomy":"moformat","embeddable":true,"href":"https:\/\/krakow-future.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/moformat?post=3916"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}